محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1214

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

گنگ [ بضم گاف ] معروف [ 1 ] و ديگر لوله‌اى باشد مجراى آب را كه از سفال سازند [ 2 ] مثال معنى اول شيخ نظامى گويد : بيت « 1 » حقه پرآوازه ز يك در بود * گنگ شود چون دهنش پر بود گوشالنگ - [ بضم گاف با شين معجمه و فتح لام ] همان گوشخزك مرقوم كه هزارپا باشد [ 3 ] . مثالش سراج الدين راجى گويد : بيت قول ناصح به گوش دلداده * مىخلد همچو پاى گوشالنگ گاوميسنگ « 2 » - [ به سكون واو و سين مهمله و كسر نون ] نام مرغكيست از گنجشك بزرگتر و پرهاى سر او سفيد مىباشد [ 4 ] . مع اللام گول - [ بضم گاف ] بمعنى ابله و نادان [ باشد ] مثالش ملا جامى گويد : بيت « 1 » همه مشغولى عالم گوليست * ترك گولى به خدا مشغوليست و ديگر بمعنى آبگيرى باشد كه آب تنك در آن ايستاده باشد . مثالش ابو شكور گويد : بيت گولى تو از قياس كه گر « 3 » بركشد كسى * يك كوزه آب از آن به همان تيره‌تر شود و در ادات بمعنى كوف كه جغد باشد نيز آمده و بمعنى آبگير و جغد « 4 » - بكاف تازى [ 5 ] - نيز آورده . گال - نوعى از غله كه جاورس نيز گويند و بمعنى سرگين گوسفند كه از پشم دبر و دنبهء او آويخته باشد نيز آمده . مثال معنى اول مسعود سعد گويد : بيت « 1 » من و غلام و كنيزك بدان شده قانع * كه هر سه روز همى يافتيم يك من گال و در فرهنگ بمعنى فرياد بلند نيز آمده چنان كه

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » : گاويسنگ . ( 3 ) - كلمه از « ك » است . ( 4 ) - « س » : جعد . ( 1 ) يعنى آنكه سخن نتواند گفت . لال ابكم . ( 2 ) تنبوشه . منگ ( بضم اول در تداول مردم قزوين ) . ( 3 ) برهان ندارد . ( 4 ) در برهان هيچيك از دو صورت متن و حاشيه نيست . ( 5 ) يعنى كول . و در برهان بمعنى فريب و مكر نيز هست .